Seizoensblik

 

Onder de titel Seizoensblik presenteert Het Behouden Blik de 'vaste' wisselexpositie. Gemiddeld 3 tot 4 keer per jaar wordt een ander deel van de verzameling nader belicht, van verhaal voorzien en in woord en beeld aan u voorgesteld.

 

 

Schat, vergeet je de Buisman niet?

 

Een schepje Buisman door de koffie was nog niet zo lang geleden een vanzelfsprekendheid. Maar weten we nog wat Buisman is? En wat is het verschil tussen de Gebrande Suiker (GS) en de sûkerei of cichorei van bijvoorbeeld de firma Keizer aan het Boterdiep in Groningen en waarvoor diende dan de Koffijstroop?

 

 

U gebruikt toch ook Cichorei bij het koffiezetten?
Cichorei is het product dat ook wel bekend stond als ‘armeluis’ koffie en werd gemaakt van de wortel van de witlofplant. Ten tijde van het Continentale stelsel van Napoleon (1806-1814), toen import uit de overzeese gebieden verboden was en de invoer van “beste Java-koffijbonen” volledig  werd belemmerd, werd van de gedroogde, gemalen en geroosterde wortel, de bitterpeen, een koffievervanger gemaakt. Het verbouwen en met name het verwerken van de cichorei is een intensief en brandgevaarlijk proces, waardoor de meeste bedrijven ervoor kozen zich toe te leggen op uitsluitend het verbouwen van de cichorei. Hierdoor neemt  het aantal fabrieken waar het eindproduct wordt bereid gaandeweg steeds verder af. In 1870 gebeurt dit  in Friesland feitelijk alleen bij de fabrieken van Bokma de Boer en Terhorst. In Groningen bij de fabrieken van de Fa. E.T. Musschenga te Kloosterburen, De Marne N.V. te Molenrij en de Fa’s H. Keizer & J.S. Havinga Oortwijn te Groningen-Stad.

 

Keizer chichorei groote besparing voorkantAfbeelding1930 reclame cichorei

 

Koffijstroop
De smaak van deze cichorei of peekoffie is behoorlijk bitter. Dat maakt dat men al snel op zoek gaat naar een manier om de bittere smaak wat te verzachten. ‘Koffijstroop’ ontstaat door het verhitten van glucosestroop, gemixt met een deeltje melasse. Dit wordt op hoge temperatuur gekookt, waarna het materiaal wordt afgekoeld en er een zwarte, harde, massa ontstaat die vervolgens tot poeder wordt verpulverd. Deze gebrande suiker zorgt voor een vollere smaak als deze aan de peekoffie wordt toegevoegd en wordt daardoor al snel populair.

 

Tijdloos recept
Herman Buisman, kruidenier te Zwartsluis, ziet kansen in het verrijken van koffie door het branden van suiker en experimenteert in het schuurtje achter de winkel net zo lang tot hij in 1867 de eerste fabriekje opent, samen met zoon Roelof Buisman onder de naam Fa. Buisman’s Gebrande Suikerpoeder (G.S.). 150 jaar na dat moment is het bedrijf erin geslaagd wereldwijd terrein te veroveren. Emigranten die naar Canada, Amerika of Australie vertrokken kregen van het bedrijf gratis een klein busje Buisman (125 gram) mee. Zo smaakte ook in de nieuwe omgeving het bakje koffie vertrouwd. Niet voor niets stond op het deksel van de blikjes bovendien de tekst “bij familie en vrienden aan te bevelen”. Gaandeweg veranderde de naam van het product Buisman’s Gebrande Suiker dan ook in Buisman’s Aroma wat beter past bij een internationaal afzetgebied.

Al in 1905 brengt Buisman het bekende blauwe busje met de sierlijke Jugendstil letters in rood en wit, de afkorting GS en het gouden embleem op de markt. Tot die tijd wordt het product in kleine papieren zakjes verkocht bij grossiers- en kruidenierwinkels. De tip om het product in blik te verkopen zodat het minder vocht aantrekt blijkt kostbaar maar desondanks een gouden tip te zijn. Vanaf 1951, als het bedrijf het predikaat koninklijk ontvangt, verschijnt er een kroontje op het blikje. In de jaren ’90 van de vorige eeuw verhuist  Buisman’s G.S. naar een glazen potje. Hierin zou het aroma beter bewaard blijven. Maar loop je vandaag de supermarkt binnen, dan kom je op de koffieafdeling weer het vertrouwde blikje tegen. Buisman keerde terug naar de roost, het ambacht en de rijke traditie waar het 150 jaar geleden mee begon.

 

buisman advertentie  Buisman met kroontje   Buisman lepeltje

 

Surrogaatkoffie
Naast de cichorei en koffiestroop is er ook nog de surrogaatkoffie. Deze werd ten tijde van de WOII geproduceerd als de aanvoer van koffie afneemt. De koffiebranderijen verzorgden elk hun eigen merk. Fama was van Douwe Egberts, Nerviceen van Broekema en Tiktak kende het merk T.O.S. (Tot Onze Spijt). De surrogaatkoffie werd volgens overheidsvoorschriften geproduceerd en bevatte in 1940 tenminste 52% gebrande gerst of rogge, 20% gebrande cichorei, 12% gebrande koffie, 8% gebrande groene erwten en 8% tulpenbollen. Naarmate de oorlog vorderde veranderde de samenstelling en worden eikels en bloemzaden aan het product toegevoegd. Uit het adresboek van de stad Groningen uit 1951 blijkt dat er op dat moment nog 14 koffiebranderijen en 2 producenten van koffiesiroop actief zijn in de stad.

 

 

Bron:     150 jaar Buisman, Koninklijke Buisman B.V. 2018
                zie ook tijdschrift De Merne, 2012 Historische Vereniging De Marne
 

                        

Het Behouden Blik
Hoofdstraat 99
9982 AC Uithuizermeeden


met aandacht vergaard, een kijkje waard!



 vind ons leuk en blijf op de hoogte van de meest recente ontwikkelingen via:      hetbehoudenblik

 

(Naar boven)