Seizoensblik

Onder de titel Seizoensblik presenteert Het Behouden Blik de ‘vaste’ wisselexpositie. Gemiddeld 3 tot 4 keer per jaar wordt een ander deel van de verzameling nader belicht, van verhaal voorzien en in woord en beeld aan u voorgesteld.

 

Wat een ramp, de Sunlight zeep is op!

(Met dit Seizoensblik sluiten wij aan bij het thema van de Maand van de Geschiedenis)

Wie kent niet de bekende blokken zeep van de Lever Zeep Maatschappij in Vlaardingen? In Nederland verkrijgbaar vanaf 1906 betekent deze zeep een revolutie in onze persoonlijke hygiëne en in die van ons huishouden. In tijden van nood of schaarste worden deze blokken zeep massaal gehamsterd en op zolders of in keukenkasten weggeborgen ‘voor het geval dat’. Als de omstandigheden zwaar worden is het laatste stukje waardigheid wat je hebt je persoonlijke hygiëne. Een gegeven dat vandaag de dag ineens weer verrassend actueel is.

Verpakking Sunlight zeep met waarborg

Hoe belangrijk zijn de blokken zeep met het sterretje voor onze persoonlijke hygiëne en ons huishouden?

Is bekend dat zeep één van de eerste merkartikelen in Nederland was? Als we nu aan zeep denken, dan denken we aan handzame, fris geurende blokjes, aan effectief waspoeder of aan romige douchegel. Maar in de tijd van William Lever, een Engelse kruidenier en de grondlegger van het huidige Lever Fabergé (Unilever) werd zeep in grote onaantrekkelijke brokken aangevoerd en waren gemaakt van, voornamelijk dierlijk, talg.

Het lukt Lever al in 1885 om mooiere maar vooral ook betere zeep, deels vervaardigd van plantaardige olie, te maken, deze mooi te verpakken en te voorzien van de merknaam Sunlight. In 1901 wordt Sunlight ook geïntroduceerd op de Nederlandse markt. Lever verkoopt in het eerste jaar al direct 60 ton zeep.  Sinds de oprichting van de LZM, de Lever’s Zeep Maatschappij, in 1907 is Sunlight niet meer uit Nederland weg  te denken. Vanaf 1917 wordt het product ook in Nederland geproduceerd in de nieuwe fabriek in Vlaardingen. De eerste paal voor deze fabriek ging al in 1913 de grond in, maar het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte een aanzienlijke vertraging in de bouw ervan. Toen de fabriek eenmaal draaide onderkende de LZM het belang van het stimuleren van de verkoop. De zeep bleef lange tijd het enige product, en tevens het paradepaardje,  dat de LZM produceerde. Leveranciers werden verplicht de zeep tegen een vaste prijs te verkopen. Alle grossiers en winkeliers tekenden een contract om de prijsovereenkomst te bekrachtigen.

Op de verpakking Sunlight zeep staat de befaamde waarborg vermeld. Ook op het wikkel en op het tablet zelf werd de garantie afgedrukt: ‘wie kan aantonen dat de zeep schadelijke vervalsingen bevat’,  krijgt fl 10,000,- Een heleboel geld in die tijd, maar Lever was volkomen overtuigd van de zuiverheid van zijn product. Terecht, want het bedrag is nooit uitgekeerd.

Sunligt zeep display van karton met huisvrouw

Een kind kan de was doen!
… is inmiddels een gevleugelde uitdrukking geworden, maar was een van de eerste reclame slogans van Sunlight. Er werd natuurlijk reclame gemaakt om de huisvrouwen ervan te overtuigen Sunlight te gebruiken voor het schoonhouden van huis en haard én man en kinderen (en natuurlijk ook zichzelf).

Lever keek bij de huisvrouwen af hoe deze bij de grote wasbeurt de stukken zeep klein sneden boven de tobbe zodat de zeep sneller oploste.
Dit resulteerde in een nieuw product, Lux, dat in 1920 werd geïntroduceerd. Zeep in vlok vorm en met name geschikt voor de tere weefsels. Op de verpakking stonden bovendien niet langer huisvrouwen maar elegante dames afgebeeld.

In de jaren daarna kwamen meer nieuwe producten op de markt. Zo kwam in 1921 de verbeterde schuurzeep VIM op de markt en was het schuren van gootstenen en pannen met zand verleden tijd. In 1922 volgde Rinso, een zeep in poedervorm de snel oploste en daardoor een eind maakte aan ‘den zwaren arbeid van het wrijven’. De Lux toiletzeep kwam er pas in 1929. In 1931 gevolgd door Radion. Dit vernieuwde waspoeder zorgde ervoor dat binnen de *Sunlight vriendinnenclub gesproken werd over ‘radionnen’ in plaats van ‘wassen’. Met dit waspoeder introduceerde Lever ook het stunten met prijzen in de vorm van 3-voor-2 aanbiedingen.

         

Onder de dreiging van en tijdens de Tweede Wereldoorlog werden producten schaars en sloeg de Nederlander aan het hamsteren. De Vereeniging voor Nationale Veiligheid raadde de Nederlandsche Huisvrouw ten zeerste aan eendrachtig een bijdrage te leveren aan ‘onzen nationalen goederenvoorraad’ en dus voorraadvorming te omarmen. Immers, waar de voedselvoorziening stokt , waar geen reserves meer zijn om in het hoogstnodige levensonderhoud te voorzien, daar is een volk verloren. Door een voldoende voorraad  aan te leggen wordt de economische verdediging ter hand genomen. Harde zeep in pakken en zachte zeep in blikken bussen worden geadviseerd. De duurzaamheid is onbeperkt mits koel en droog bewaard.

Oorlogsverpakking tablet Sunlight zeep
Sunlight zeep op de bon, advertentie in De Spiegel, 1946

De stukken Sunlight zeep in onze collectie zijn afkomstig van een boerderij waar ze achter in het keukenkastje veilig opgeborgen stonden en bewaard gebleven zijn. Tijdens de oorlog werden stukken Sunlight zeep geruild voor bijvoorbeeld voedsel en vertegenwoordigden ze een duidelijke waarde. Immers, als je in nood verkeer, op de vlucht bent of van huis en haard verdreven wordt, hoe belangrijk is dan je persoonlijke hygiëne? Stel je voor dat je in zo’n situatie ook je kleding of jezelf niet meer schoon kunt houden, dan heeft dan invloed op je menswaardigheid en verlies je jezelf: Als de zeep op is, is dat een ramp!

Opvallend in dit verband is een herinnering die in Libelle no. 39 van september 2022 wordt ingestuurd: “toen ik voor het eerst ongesteld werd bestond er geen maandverband. We gebruikten badstoffen lapjes en die waste mijn moeder uit. Ze zette ze eerst  in de soda en kookte ze daarna in water met geraspte Sunlight zeep”.
Tegenwoordig is ook de menstruatiearmoede (weer) actueel en in het nieuws.

 

 

 

Dat de Lever Zeep Maatschappij bovendien te maken krijgt met de gevolgen van de watersnoodramp zal niet bij iedereen bekend zijn. In 1953 zorgde deze ramp in de Sunlight fabriek in Vlaardingen bijna voor een heuse zeepontploffing!
Zeeppoeder dat nat wordt zet uit, maar ook de kartonnen verpakkingen. Grote rollen karton die in de fabriek lagen opgeslagen ontploften door het water en dreigden het gebouw te ontwrichten. Met man en macht is dit voorkomen. Al het zeeppoeder moest vernietigd worden, inclusief de verpakkingen. Opmerkelijk is dat alleen de stukken Sunlight zeep nog gered konden worden. De tabletten werden met de hand van de verpakking ontdaan en vervolgens weer opnieuw verhit om er weer tabletten zeep van te maken. Een enorme klus.

 

 

Bron:       
100 Jaar mensen en merken, Lever Fabergé Nederland, 2010
– de geschiedenis van de zeep door Ben van Eysselsteyn, Unilever N.V. Rotterdam, 1962
– lekker Fris!, 100 jaar gezondheid, schoonheid en fatsoen, Mayke Groffen, HMR Rotterdam, 2009
– 100 jaar margarine 1869-1969, Dr. J.H. van Stuijvenberg, Den Haag 1969

©Museum Het Behouden Blik, Uithuizermeeden

 

 

met aandacht vergaard, een kijkje waard!

vind ons leuk en blijf op de hoogte van de meest recente ontwikkelingen via:      hetbehoudenblik

Terug naar boven